суббота, 19 сентября 2009 г.

N.Popkhaze2

naTela fofxaZe (Tbilisi)

 

ori cnoba iberoxalibebis (iberonxalibides) da absilebis (absilai) Sesaxeb elinurenovani teqstebidan

 

am werilis mizania Sua saukuneebSi moxseniebuli iberebis, xalibebis, absilebis vinaobisa da gansaxlebis Sesaxeb qarTulad gamoqveynebuli cnobebis Sevseba, dazusteba, SedarebiT srulyofilad warmoCena, vidre aqamde xdeboda. cxadia, rom amisaTvis sakmarisi ar aris mxolod Sua saukuneebSi mcxovrebi avtorebis monacemebis ganxilva, radgan zemoxsenebuli samxareo da samefoTa saxelwodebani jer kidev Zv.w. mesame aTaswleulSi aRibeWdnen liTonze, qvaze, Tixaze, xeze. aucilebelia emegir//lursmnuli damwerlobiT Seqmnili mdidari literaturis gaTvaliswineba.

axlaxans elinurad naweri Zveli teqstebis fragmentebis krebulis kiTxvisas yuradReba mivapyari elini avtoris cnobas axali welTaRricxviT 216-ian wlebSi iberoxalibebis ZirZvelobaze da vrclad gansaxlebaze mdinare hifanis//hufanis mTels auzSic, rac amJamad mdinare dneprisa da misi Crdilouri Senakadis-mdinare bugis auzebs Seesabameba. [1] iberoxalibebis qarTveloba ueWvelia. imave mxareSi mosaxleoba uSualod, pirdapir, “georgebad” (anu, aRiarebuli SexedulebiT, qarTvelebad) ixseniebian manamdec-pirvel saukuneSi strabonis geografiaSi, rac rukazea asaxuli strabonis geografiis mesame tomis bolos Tanmxleb rukaze.[2] strabonma mdinare hufanis(hifanis)//dnepris mTels auzSi pirvel saukuneSi arsebuli mosaxleoba georgebis (qarTvelebis) saxelwodebiT moixsenia. es cnoba qarTulenovan krebulebSi aqamde aravis uxsenebia. misi gaTvaliswineba CrdiloeT saqarTvelos miwa-wyalze msjelobisas, momavalSi aucilebelia. georgebis sacxovrebeli mxare mdinare hufanis//hifanis//dnepris auzidan odnav aRmosavleTiT mdebare kriumetoponis (amJamindeli Крым yirimi, Zveli saxelwodebiT cnobilia naxevarkunZul aia”-d da aiaia”-d) mosaxleobad aRiarebs straboni. is kuTxe frederik diubuam rukebisa da suraTebis atlasSi aRbeWda 1845 wels parizSi.[3] iberieli xalibebi moixseniebian hufanispireTSic//dneprispireTSic elinur enaze 1914 wels qalaq StutgartSi dabeWdil elinurenovani cnobebis fragmentebis krebulSic da momdevno xanis publikaciebSic.[4] am sayuradRebo cnobis arsebobaze qarTulenovan gamokvlevebSi veraferi moviZie. savaraudoa, rom is ver moxvda qarTulenovan publikaciebSi imis gamo, rom xsenebuli elinuri teqsti rusulad ar Targmnes da ar dabeWdes, gamotoves, radgan asaxavs iberoxalibTa// qarTvelTa ZirZvelobas hifanispireTSic anu dneprispireTSic. iqauri arqeologiuri monapovrebi aucileblad iRaRadeben maT Semqmnelebze-iberoxalibebze, anu qarTuelebze.

aqve unda vaxsenoT pirvel saukuneSi moRvawe romaeli didmoxelis-pomponius melas mier Sedgenil geografiul aRweraSi qarTvelTa ZirZvelobis aRniSnva CrdiloeT kaspiispireTSic. leningradelma mkvlevarma lev elnickim p. melas es cnoba uaryo, rogorc mcdari da usafuZvlo, radgan, misi azriT, qarTvelebi im mxareSi sxva wyaroebiT ar ixseniebian.[5] laparakia navTobiT mdidar kaspiispira mxareze, romelic amJamad ruseTis federaciuli respublikis SemadgenlobaSia CarTuli. pomponius melas qveyana-romis saxelmwifo-qarTebs mtrobda, eomeboda da qarTebis p. melas mier mikerZoebiT gandideba warmoudgenelia, piriqiT, damcroba ki _ mosalodneli. simarTles arafrad agdebda leningradeli profesori lev elnicki. manve miCqmala pliniusis mier Sedgenil geografiul aRweraSi garkveviT asaxuli absua mxaris arseboba         (mdinare “ra”-s, anu amJamindeli saxelwodebiT, mdinare volgis SesarTavSi kaspiis tbasTan//”zRvasTan”) sxvadasxva wels gamoqveynebul mis statiaSi da wignSi.[6] imave mxareSi, sadac pliniusma mxare “absoa gakvriT axsena, misma megobarma romaelma didmoxelem- pomponius melam, mosaxleoba aRbeWda “iberi” saxelwodebiT. es uflebas gvaZlevs CrdiloeT kaspiispireTi pirvel saukuneSi iberebiT anu qarTvelebiT dasaxlebulad miviCnioT da kaspiispira mcire kuTxe “absua”-c qarTvelebis mxared, CrdiloeT saqarTvelod vaRiaroT. strabonmac, pliniusmac, melamac kavkasionis qedis CrdiloeTiT mdebare vrceli midamoc georgebis, kolxebis anu qarTvelebis imJamindel miwa-wylad moixsenies wignebSi.

absu”//”afsu” aris lursmnuli damwerlobiT aRbeWdili teqstebiT cnobili qardus// qarduniaSis samefos damaarsebeli qarTi eris erovnuli RvTaeba _ enqis//anqis sacxovrebeli geografiuli kuTxis saxelwodeba. ZvelTaZveli Tqmulebis Tanaxmad, is swored absuSi cxovrobda, mdinare puranunus okeanesTan SesarTavTan mdebare lerwmisa da lelis mcenareebiT moculi Waobis siRrmeSi-wyalSi Cadgmul SenobaSi; erTdroulad miwis RvTaebac iyo da miwisqveSa mtknari wylis _ okeanis meufec. enqis sacxovrebeli mxare “absu” iyo naxevarkunZul aiaias (SemdgomSi ‘kriumetopon) maxloblad. mimdebare tabaebiT//tbebiT mdidar mxare “taban”-Si moedineba didi mdinare, romelsac qarTvelTaTvis sanukvari saxeli “aia” amJamadac SerCa (ix. amJamindeli rukebi). (is mxare “taban” da ara “taman” sityviT moixsenia Tavis wignSi erekle meoris Tanamedrove ucxoelma kacma, gvarad giuldenStedtma. is germanulenovani cnoba saTanadod aRbeWda giuldenStedtis mogzaurobis qarTul enaze mTargmnelma g. gelaSvilma. am cnobaze sazogadoebis yuradReba ramdenjerme gaamaxvila zurab ratianma Tavis wignebSic, moxsenebebSic, statiebSic, radioTi gamosvlebSic). mdinare aias SesarTavSi, kolxebis// lazebis zRvasTan mdebareobda da mdebareobs qalaqi “aia”. qarTuli, aseve, elinurenovani Zveli gadmocemebiT, qarTvelTa did mefes aiets Tavisi vrceli samSoblos dedaqalaqi, saxelad, “aia” hqonda zemoxsenebul aiaias naxevarkunZulzec, sadac SemdgomSi miTradaTa didad wodebuli mefis mxedarTmTavarma aRadgina qalaqi da, kolxebis im mefis pativsacemad, “evpatoria” uwoda. es saxelwodeba amJamadac SerCa. iqve iyo Zvelad qalaqebi dia da quTaia. naxevarkunZuli aiaia, amJamad “krim”-ad//“yirim”-ad wodebuli, nikita xruSCovis zeobisas ssrk-is xelisuflad, misi mondomebiT, miekuTvna ukrainis respublikas, romlis saxelwodeba arcTu didi xnis win iyo Малая Россия”, Окрайна России” anu ganapira mxare. okraina sityvis cvlileba ukraina”-d mis arss ver cvlis.

qarTul teqstebSi Sua saukuneebSi gakvriT ixsenieba geografiuli kuTxeabSileTi, romelsac elinurenovan teqstebSi miesadagebaabsilia”; ixsenieba kolxeTis zRvis, meore saxeliT, “didi zRvis (Sua saukuneebis italiurenovan rukebzeamare majore”) aRmosavleTi sanapiros erT-erT cicqna kuTxeSi. SesaZleblad mimaCnia misi dakavSireba saqmianobis - miwaTmoqmedebis aRmniSnvel sityvasTanabsin (is lursmnuli damwerlobiT aRbeWdilia Zveli qardunias samefos arsebobis Jamindel leqsikonebSi da teqstebSi; miviCnevTmiwaTmoqmedebis gamomgonebeli erisanumargalis, “georgis Sesatyvisad. meores mxriv, sityvaabsu sayovelTaod aRiarebulia qarTvelTa erovnuli RvTaeba enqis sacxovrebeli geografiuli adgilis-absus saxelwodebad; is qarTvelTa miwa-wyalis ramdenime mxareSi mdebareobda: CrdiloeT kaspiispireTSi, mdinare puranunus (romelsac SemdgomSi ewoda evfrati) SesarTavSi okeanesTan, lazebis zRvis CrdiloeT sanapirosTan (XVI saukuneSi Sedgenil rukaze, romlis avtoria sando, cnobili rukaTmxazveli anton jenkinsi).[7] lazebis zRvasoriod saukunis winaTlCamoaSores, albaT artiklad miiCnies da daumkvidres Secvlili saxelwodeba- mare di azoi”, azov sii”//Азовское море// azovis zRva     (lazebiszRvis nacvlad). es Cemamde didi xniT adre mkvlevarma filip bruunma SeamCnia da 1876 wels Tavis frangulenovan wignSi gamoaqveyna.[8]

qarduniaSsaxeliT sayovelTaod cnobil samefoSi Zv.w. mesame aTaswleulSi misma mefem aago taZari, saxelad, “absu”. iq ZirZveli samxreTi saqarTveloa. amJamad is mxare erayis respublikis nawilia. zemoTxsenebuli da kidev meti sxva monacemebis, romelTa aq CamoTvla Sors wagviyvanda, gaTvaliswinebiT, umarTebulod mimaCnia cnebaabsu”-s warmodgena XIX saukuneSi k. rozenisa da msgavsi moxetiale pirebis mier yalbi varaudebiT Sekowiwebuli  romelime araqarTveli erovnebis saxelwodebad. qarTvel mefeebs azrad ar mosvliaT absuas cnebis abxaz-Tan gaigiveba. simarTle ase Tu ise aRsdga saqarTvelos respublikis mTavrobisa da pavle ingoroyvas ZalisxmeviT 1943 wlidan 1957 wlamde gamoqveynebuli publikaciebiT, maT Soris rukebiT, cnebaafxazisraobaze. gansakuTrebiT sayuradReboa saqarTvelos komunisturi partiis centraluri komitetis arqivSi Cems mier mikvleuli akaki mgelaZis werili ssrk-is xelisufal ioseb stalinisadmi( juRaSvilisadmi) qarTveli afxazebis skolebis gaqarTulebis sikeTeze. werili ramdenjerme gamovaqveyne gazeTebSi.

elinur teqstSi ibero-xalibebis anu iberieli xalibebis//iverieli xalibebis moxseniebas erTaderT mkvidr mosaxleobad dneprisa da misi Senakadis -bugis auzebSi( Zveli saxelwodebiT, mdinare hufanis auzSi) mesame saukuneSi, yuradReba miapyres amerikelma mkvlevarebmac 1990-ian wlebSi da gamoaqveynes internetiT; dagegmili aqvT, evropis komisiis mier jer kidev 1995 wels gamocxadebuli konkursis farglebSi, evropis mosaxleobis eTniuri istoriis kvlevis Sedegebis wignad gamoqveynebac;  ganixiles lursmnuli, elinuri, romauli damwerlobiT moRweuli gamoqveynebuli didZali masala. im proeqts momavalSi mimovixilavT. qarTuelTa saxelmwifos amJamindel arc qarTul, arc ucxoenovan oficialur saxelwodebaSi arc iberia, arc xalibi ar aris gamokveTili. albaT, amitom moxda, rom amerikelma mecnierebma dneprispirel ibero-xalibebze moridebuli varaudi gamoaqveynes maTs SesaZlo espanelobaze.[9] vityvi, rom amas ewinaaRmdegeba imave dneprispireTSi manamde (I saukuneSi) elinur da romaul teqstebSi aRwerebSi mosaxleobis “georgoi” saxelwodebiT moxsenieba, rac ueWvelad amtkicebs xsenebuli ibero-xalibebis qarTvelobas//georgielobas.[10]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

naTela b. fofxaZe

 

ori cnoba berZnuli wyarodan da maTi interpretacia(ibero-xalibebi, afsilebi)

 

                            mokle Sinaarsi

 

    saerTaSoriso sazogadoebis-‘evropis komisia’-TaosnobiTa da mxardaWeriT 1999 wels Seiqmna da internetiT inglisur enaze gamoqveynda gamokvleva ‘evropaSi mdebare yofili sabWoTa respublikebi’. saqarTvelos, azerbaijanis,ukrainis, armeniis Sesaxeb masala momzadda TviT respublikebSi, bolos gaerTianda da gamosaqveyneblad momzadda erevanSi. yvela respublikis masala iwyeboda istoriis mimoxilviT da eyrdnoboda berZnuli da laTinurenovani wyaroebis interpretacias. masala gviCvenes 1999 wels TbilisSi mimdinare saerTaSoriso konferenciis-,,telematika kavkasiaSi” monawileebs. iqve gamoiTqva sayveduri saistorio nawilis Semdgenlebis mimarT, zogierTi sakiTxis Seusabamod warmodgenis gamo. saqarTveloze masala daeyrdno roin metrevelis inglisurenovan wigns saqarTveloze. iqve, konferenciaze gadawyda axali sainterneto krebulis momzadeba. bundovani sakiTxebis garkvevaSi SesaZlo wvlilis Sesatanad, Cemi iniciativiT, guldasmiT-SeZlebisdagvarad Rrmad vikvlie cnobebi qarTvelebisa da mezoblebis Sesaxeb. xelaxla vikvlie bizantiuri xanis teqstebis inglisuri, franguli Targmanebi nawyvetebisa berZnul da laTinur  pirvelwyaroTa publikaciebTan SejerebiT.

ramdenadac CemTvis cnobilia, specialur literaturaSi miviwyebulia zogierTi erTob sayuradRebo cnoba qarTvelebis Sesaxeb. magaliTad, mesame saukuneSi georgebis- sxva wyaroebiT iverieli xalibebis-farTod gansaxlebis Sesaxeb mdinare CrdiloeT hifanis auzSi;- mosxebisa/mosxi qarTvelebisa-mdinare ‘ra’-s qvemo welSi/amJamindeli saxelwodebiT Tu vityviT, qveda volgispireTSi. ‘iberon xalipides’ anu iverieli xalibebis saxeliT, mesame saukuneSi, hipanis auzis mosaxleobad berZnuli wyaros cnobas yuradReba miapyres ramdenime wlis win amerikelma mkvlevarebma da gamoaqveynes saerTaSoriso organizacia ‘evropis komisiis’ mier mxardaWerili sxva proeqtis masalaSi, romelic inglisur enaze 1996 wlidan xelmisawvdomia internetiT. amerikeli mkvlevari varaudobs, rom mesame saukuneSi berZnul enaze gamoqveynebul geografiul aRweraSi mdinare hifanis(dnepris) auzSi ‘iberon xalipidebi, albaT,    iyvnen iberielebi-espaneli iberielebi da amJamindeli espanelebis winaprebad miiCnevs maT. vfiqrob, rom mis varauds ewinaaRmdegeba is, rom manamde, kerZod pirvel saukuneSi, sandod aRiarebuli mkvlevarebi straboni da pomponius mela xsenebuli mdinaris auzSic da ufro aRmosavleTiT mimdebare vrcel mxareSic, kerZod, mdinare donis samxreTiT, sadac erT did mdinares amJamadac qarTvelebisaTvis sanukvari saxeli ‘aia/ea’ ewodeba, ZiriTad mosaxleobad asaxeleben qarTvelebs. qarTveli mefis giorgi erekle meoris Zis ojaxis azri xsenebuli sakiTxisadmi gaTvaliswinebulia da aRbeWdilia rusi mkvlevarisa da sasuliero piris-mitropolit evgeni bolxovidtinovis 1804 wlis gamokvlevaSi qarTvelebze, romelic mTlianad iTargmna da gamoqveynda germanul enazec, sadac rusulSi mexuTe, xolo germanul TargmanSi mecxre gverdze, SaviT TeTrze weria, rom ZirZveli saqarTvelo CrdiloeTiT iyo donis auzis CaTvliT. xsenebul midamoSi Zvel droSi Seqmnili kulturis Zeglebis garkveuli nawili aucileblad iRaRadebs maT Semqmnel erze-qarTvelebze. ara marto bizantiuri xanis, aramed manamdeli berZnuli da laTinurenovani saistorio-kulturuli xasiaTis cnobebis gaazrebisas zogi gaugebari sityva, saxelwodeba advilad gasagebi gaxdeba, Tu gaviTvaliswinebT lursmnuli damwerlobiT aRbeWdili masalis monacemebs. magaliTad, sayuradRebod vTvli, rom SumerulSi ‘afsin’ aris ‘xnuli’. aqedan ki SesaZleblad mimaCnia bizantiuri da qarTulenovani wyaroebis ‘afsilis’ gaazreba ‘mxvnel-mTesvelebis’ anu georgianebis/qarTvelebis modgmad.          

 

 

 

 

Natela Popkhaze

A Pair of Notes from Greek Texts (the Iberian Chalibs, the Apsils)

In a report I will draw public attention to the Iberian Chalibs/ Ibero Khalibs attested as the main population in the Hypanis valley at the Northern coast of the Colchian Sea/the Pontos by several Greek authors in the I-III cc. Their interpretation seems easy as several ancient Greek politicians in those centuries attest the population near that Hypanis as ‘the Georgians’/the Georgoi.  Corresponding maps accompany modern publications with the Georgoi at the Hypanis. The identity of the Iberian Chalibs with the Georgians/the Kartvels is apparent; The Greek text on the Iberian Chalibs at the Hypanis became available to me in two publications of the excerpts from Greek authors: one was a huge five-volume work entitled ‘Memorie” where Greek texts were accompanied with their Latin translations made in XIXc. published in Snt.-Petersburgh in  XIX c.  Another was a book of Greek excerpts published in Schtuttgardt in 1912. Both publications were available at the Illia Chavchavadze Public Parliamentary Library in Tbilisi. The corresponding publications printed elsewhere in Russian, and, apparently, from that into Kartuli, do not contain that important excerpt. The translation of those words ‘Ibero Chalibes’into our language gives ‘Karti eri’. The word pronounced ‘Eri’-and meaning  ‘a nation’-is used nowadays; it is worth mentioning that it has been attested as that very  ‘eri’ with that very meaning in cuneiform texts in I, II, III millennia B.C. Another word in cuneiform- ‘Apsin’, meaning the ploughed area, ‘xnuli’ in modern Kartuli(from ‘khani’=an ox, hence khanva/dakhanva/xvna- ploughing with the ox’s help), seems to be the basis for the later Kartuli, Greek and Latin ‘Apsili’, Apsilai, Apsilae. Apsin is derived from ‘Apin’( an ox), hence a ploughing ox’s ‘Apeurebi’ in Kartuli. Several other hitherto unaccountable Kartuli and Greek terms may also be interpreted with the help of the cuneiform texts and cuneiform dictionaries. In special literature, e.g. in ‘the European Ethnohistory’published on the Web since 1996(publication in book format is suspended due to the work being going on), attention is paid to the aforesaid Iberian Chalibs in III c. at the Hypanis. The author of that publication, a US-American scholar,  seems to be unaware that the Iberian is a synonym of Kartveli. He  associates the Iberian Chalibs  living at the Hypanis/Dniepr according to the Greek text, with the Iberians of the Iberian peninsula at the Atlantic, telling that modern Spanish nation is apparently related to those Iberian Chalibs. The Georgoi in the Chersoness (Qhirimi in Kartuli, the Crimea in English) in Strabo’s Geography in the  I c. were, of course, the Kartveli nation. The Georgoi in the peninsula called Qhirimi in Kartuli,  the Crimea  in English nowadays, are attested at the map made by Frederic Dubois in 1845 in his ‘Atlas of the Travels’ published in Neuchatel; besides, in Strabo’s Geography-the Loaeb edition. The tradition that Aiette king of Colchis/Georgia/Karti had cities there, spent several months of the year there, needs to be remembered. The attestation of the Tsirtseian/Tsiratsaian/Kirkeian  regional kingdom at the  western region of the Aeaea(the land called Crimea now) in Greek texts is also very important.  The indigenous Northern Karti/Colkheti/Georgia/Iberia in the view-point of our royal family is represented in King Davit Giorgis-dze’s books( Giorgi was the son of King Iracli Bagrationi-the national hero of the Kartvels; Giorgi succeeded Iracli on the throne) . His brother-Mepis Dze(Tsarevitsh in Russian) Teimuraz was also the author of several books and the member of the Russian, French and Dutch Academies of Science. He was among the founders of the Moscow University. That was acknowledged on the marble stella placed in the entrance to that university. The royal families of two kings of Karti(Kartli-Kakheti and Imereti kingdoms) and the ruling  princes of one region of Kartvels (Apkhazeti) appeared to live at the Russian various towns in XIX c.against their desire; they were all exiled, forcefully removed to Voronezh, Moscow, Petersburgh etc. They continued the political and literary work in exile. Later in 1918, forced to abdicate from his throne, King Nicholas II of Russia is quoted to have regretfully said that the misfortune of the Russian royal family was  God’s vengeans on it for the devastation and annihilation of  the millennia-old kingship in Karti/Sakartuelo. The view of the members of the Royal families of Karti/Sakartvelo on the subject that indigenous Karti/Georgia stretches to the river Doni/the Don is backed by Strabo telling that in Ic. B.C.E.-  Assander’s( king  in Northern Colkheti in the Crimea/ Cherson) kingdom embraced the Don and that he built a long wall against the Northern  aliens in what was later called Olbia. That wall was uncovered in 1970-ies by Tatiana Samoilova-an archaeologist, a former film star. Formerly the Don has been in Karti/Iberia/Colcheti/Gruzia/Gurjustan-  the Russian scientist, the Metropolitan of Kiev, Rector of the Christian Orthodox Academy at Moscow- Evgenii Bolkhovitdinov published in 1802 in Russian in Snt.-Peterburgh. That book – ‘Izobrazhenie Iverii/Gruzii’- ‘the Short Review of the History of Iveria/Iberia/Gruzia/Karti/Georgia’  was translated into German and published both in Leipzig and Riga in 1804. It has a nice review of the Greek historical notes concerning the patriotic aspirations of the Colchian/Kartveli nation.  That book is reproduced entirely in G. Sharadze’s monograph -Evgenii Bolkhovitdinov-the First Rustvelologist from Russia’-published in Tbilisi in Russian. At the International Conference in Byzantine Studies in Moscow in 1990 where I delivered two papers, a speaker from Moscow delivered a paper at the first plenary session about the Chalibs in Greek texts in I-III cc. He reasoned against historical evidence and declared that the Chalibs in Greek texts living at the Hypanis were the Russians. That paper is published in the Proceedings of that conference. Modern publications revive the obsolete term ‘Khazar’ and promote the idea of the reestablishment of Khazaria. The ethnicity of the Khazars being of dubious nature, their successors in modern times hardly available, that would be a dangerous initiative. I ought to remark that the view-point of Vakhushti Bagrationi  in his Geographic Atlas of Karti/Sakartuelo and neighboring regions published only in 1997 in Tbilisi, has misinformation on one map having an inscription that the Khazars were the Russians and the Russian alphabet is the Khazar alphabet. He lived in Northern Russia as an exile from Karti/Sakartuelo in those days, hence that misinformation might be imposed, forced on him by the Russian officials. At the International TV canals and videos at YouTube, modern persecuted Christians in Iraq are shown   singing their national anthem and demanding  the re-establishment , the revival of  the Assyrian Empire on the area it had two and a half millennia ago. That is the direct effect of the founding of the Republic of Israel for the Jews in 1948; several other nations also demand reestablishment of nation-states that were annihilated two and more millennia ago. ‘The past history is not past at all, we live with it, it has great impact upon our lives’-quoting a recent speech of a prominent scholar at the Oriental Institute Museum at the Chicago University in the USA

 

 

 

 

 

5

 


[1] Fragmentae  Historiae Graecorum. Stuttgart. Ed. Hahn, G. 1914. p.8

[2] Strabo. Geography. Ed. By H. Jones. The Loab Classical Library, London, 1936, Vol. 3. Map No. 2

[3] Dubois, F. Voyage autour de Caucase. ATLAS. Serie 1. Planche 6. Neuchatel. 1845

[4] Sbornik Arqheologitchni. Sliven. 1958, p.65

 

[5] Вестник древней истории(ВДИ). М-Л. 1949. т. 18, 142.

[6] Ibid. 1947.  том 16. стр. 162; Елницкий Лев. Знания древних о северных странах, М., 1961, 57, 98.

 

[7] Jenkens, Anthony. Map of Russia, Tartaria, etc. 1562. In Abraham Ortelius. Teatrum Orbis Terrarum. Antwerp. 1734. Published at the Yale University Antiquarian Maps Collection.

[8] Bruun, Ph. Gazarie. Snt. Petersburg, 1876. 76

 

[9] Sokal, I. European Ethno-history. On-line Internet publication, 1999.

[10] es faqtebi cnobili iyo saqarTvelos samefo ojaxisTvis, romelic ruseTSi iyo gadasaxlebuli da iq agrZelebda politikur Tu kulturul moRvaweobas. qarTveli mefis giorgi erekle II Zis ojaxis azri gaTvaliswinebulia da aRbeWdili rusi mkvlevarisa da sasuliero piris – mitropolit evgeni bolxovitinovis mier, romelic 1802 wels peterburgSi aqveynebs naSroms saTauriT Изображение Иверии/Грузии, romelSic wers: «Напоследокъ древние Иверы владения свои распространили было по всему пространству между Каспийскимъ и Чернымъ морем отъ Персидского города Тавриса и Турецкого Ерзерума до устьи реки Дона (ст. 9).

naSromi iTargmna germanul enaze da erTdroulad gamoqveynda laifcigsa da rigaSi 1804 wels saTauriT: Georgien oder Historisches Gemalde von Grusien. rusuli teqsti TbilisSi srulad gamosca guram SaraZem wignSi `evgeni bolxovitinovi – pirveli rusTvelologi ruseTidan~.

 

 


суббота, 5 сентября 2009 г.

4agvis8weli


A
medea
da
iasoni
mxatvrobasa da qandakebaSi



ori aTas
xuTasze meti welis winaT damzadebul gamomwvari Tixis nivTze daxatulia
kolxi mefe-qali medea.
xelT vazis mwife mtevnebiT daxunZluli xel-joxi//kverTxi upyria, natif
saxes samefo gvirgvini umSvenebs. lamaz kabaze welTan warwerilia
sityva ,,
aiia”
im damwerlobiT, romelic amJamadac Cveni saxelmwifos oficialuri
qarTuli
damwerlobaa, romelzec ibeWdeba saxelmwifos dadgenilebebi, wesebi,
konstitucia, saxelmZRvaneloebi, Jurnalebi, gazeTebi, wignebi-maT
Soris, saxelmZRvaneloebi. am
qarTul
damwerlobas ,,
mxedruli”
ewodeba, radgan, winaT arsebobda mxedrebis sazogadoebrivi fena.
mxedari niSnavs cxenosans, zogjer, samxedro pirs. cxenosanTa
sazogadoebrivi fena aRar arsebobs, radgan cxeni Secvala benzinis
Zravianma avtomobilma, TviTmfrinavma, eleqtrodenze momuSave
matarebelma. axali transportis momsaxure pirebs ,,mxedari”ver
ewodebaT, amdenad, xsenebuli damwerlobisaTvis axali, Sesaferi saxelia
SesarCevi. es ramdenime mkvlevarma warmoaCina, maT Soris,
maia
niniZem
qarTuli
damwerlobis Sesaxeb gamoqveynebul Tavis wignSi(
Tbilisi,
2005). misi mosazrebiT, arc sxva saxis
qarTuli
damwerlobebis saxelebia Sesaferi:
asomTavruli,
mrgvlovani,
nusxa-xucuri.
Cemis mxriv SegaxsenebT, rom uZveles-kerZod, lursmanis msgavs
damwerlobas misive Semqmnelebi uwodebdnen ,,
emegr”-s
anu
megruls.
lado
gudiaSvilma
kolxi
mefe-qali
medea
warmoidgina da daxata
qarTuli
samoseliT, amSvenebs Cixti-kopi, leCaqi; moCxriale mdinaris napirze
dgas cocxali niangis maxloblad. niangi wminda muxnaris//samuxis
mcveli urCxulia. naxatze sxva aravin aris asaxuli. Cveniani mefis
gverdiT mSvidad mdgomi niangi gamosaxulia brtyel qandakebebze jer
kidev oTxi da meti aTasi welis winaT. saTanado samecniero
literaturaSi ganmartebulia, rom Cveniani mefis gverdiT wynarad mdgomi
niangis aRbeWdviT xelovani mayurebels, mxilvels uxsnis, rom niangebiT
savse mdinare
nilosis
xeobac//auzic am mefis mier imarTeba. warsulis Sesaxeb moRweul
cnobebs Tu gavecnobiT, SevityobT, rom Zv.w. 3100-iani wlebidan
nilosis
auzi xSirad iyo xolme mis aRmosavleTiT mimdebare saxelmwifosTan
gaerTianebuli, erTi mmarTvelis xelmZRvanelobiT. Zv.w. 3100-ian wlebSi
gamaerTianebeli mefe iyo
anmare.
sam aTaswleulze meti xanis Semdeg Sedgenil teqstebSi zogi meorenairad
mas
nimrod//nimrud
mefes uwodebs. saxelSi aso ,,d”-s gaCenas xsnian sxva sityvis
dasawyisis SeTvisebiT. sxva sityva niSnavs ,,meamboxes”.
anmare
marTlac iyo meamboxe bunebisa, weren mkvlevarebi. saxels
anmares//anmars
amJamadac mraval mamakacs arqmeven. 2007 wlis seqtemberSi mdinare
puranunus//evfratis
auzSi mdebare qalaqis mSvidobian mcxovreb erT-erT ymawvils, saxelad
anmares,
ucxoeli jariskacis mier nasrolma tyviam Tvali dauziana,
londonelma
eqimma umkurnala. vaJis suraTi da misi ambavi gamoaqveyna
britaneTis
televizia
bi-bi-si-m.
gavrcelebuli saxeli ,,
anvar”-ic,
Cans, ,,
anmar”-is
saxeobaa. davubrundeT
medeas
gamosaxulebebis mokled mimoxilvas. gansakuTrebiT momwons
amsterdamSi
zeTis saRebavebiT uzadod, gemovnebiT daxatuli Zalian didi kedelis
zomis suraTi. ocze met adamians zedmiwevniT dawvrilebiT gamosaxavs.
yvelas Tavi mouyria uzarmazar oraswlovan xesTan. misi totidan xdeba
TvalebdaxuWuli saSualo zomis batkanis TokiT CamoReba. batkani mTelia
da axladmokluls, TokiT momxrCvals hgavs, ese igi, carieli tyavi ar
aris. jgufis SuaSi gasxivosnebulia uTeTresi saxis kanis, nazi
nakvTebis, maRali yelis, mdidruli mravalferovani WiWnauris//abreSumis
samosis mqone, Tavze gvirgviniT damSvenebuli ocdaxuTiode wlis
tankenari
medea.
saxeze SeSfoTeba gamosaxvia, daJinebiT misCerebia cxvars, romelsac
jgufis SuaSi mdgari
iasoni
TokiT Sua xidan Tavisken eqaCeba. medea misCerebia cxvars da ara
iasons,
qalis gulisyuri cxvarisaken aris mipyrobili.
iasonze
is arc ki fiqrobs. naxatze sinaTliT gamoyofilia danarCenTagan
medea
da
iasoni.
yoveli danarCeni adamianis mzerac da saqmianobac Sua xidan batkanis
CamoRebiT aris dakavebuli. yoveli adamiani mZafr moZraobaSia asaxuli.
es mayurebels Tanamonawileobis STabeWdilebas uqmnis. iqvea
gasamgzavreblad ganmzadebuli ialqnebiani didi gemi. es naxati
didebuli xelovanis naRvawia. Zalian momwons saukuneze meti xanis
winaT holandieli ostatis mier zeTis saRebavebiT daxatuli
tilo-
medeasadmi
iasonis
mier siyvarulis ficis scena. es Tvalwarmtaci naRvawic daburuli tyis
erT kunWuls gamosaxavs. saukunovani xeebis qveda totebs xviara
mcenareebis daxlarTuli Reroebi amSvenebs da iqaurobas siZvelis,
simSvidis, maradiulobis, ucvlelobis niSans, gancdas aniWebs. daburul
CeroSi qvafeniliani wyaroa. wyarosTan Camomjdara mdidruli, grZeli
kabiT mosili
kolxi
medea.
mcenareulobiT dafarul nestian miwas fiqrebSi Cafluli ugulisyurod
misCerebia. fiqrobs Tavis momaval saqmianobaze. natif saxeze
naRvliani fiqris kvali aRbeWdvia.
medea
TiTqos iq aris da iq arc aris. sadRac sxvaganac hqris im wuTebSi misi
azri. oriode nabijis iqeT mdgari ymawvili
iasoni
siyvarulis gamo Tavis tanjvaze esaubreba orive xelis nerviulad
moZraobiT. mdidrulad da darbaislurad acvia. nazi TeTri yelis ZarRvebi
siyvarulis mtanjveli ZaliT dahbervia, xma uTrTis, xma ukankalebs,
guli mozRvavebuli grZnobiT uduRs da alalad, gulwrfelad samudamo
siyvaruls eficeba fiqrebSi Caflul
medeas.
medeas
saxeze aRtaceba an sixaruli ki ara, Tavis gaurkvevlobiT daburul
momavalze, bedze, pasuxismgeblobaze zrunva asaxula. mxatvars miznad
dausaxavs
iasonis
gulwrfeli, alali xasiaTis gamosaxva. is, rac SemdgomSi moxda(
iasonis
mier ficis, pirobis miviwyeba da siyvaruliT SerTuli erTguli colisa da
siyvaruliT gaCenili mcirewlovani Svilebis mitoveba-Ralati)
iasonis
brali ar aris, cxovrebis pirobebis,
iasonis
zemdgomi xelisufalis –
korinTos
mefis Zalmomreobis, zewolis bralia.
medeas
naRvliani, gonebrivi gansjis amsaxveli mzera migvaniSnebs, rom cudi
winaTgrZnoba aqvs da momavalis eSinia. mxatvarma ori mosiyvarule
satrfos Sexvedra ki ar asaxa, aramed Caifiqra da aRbeWda axalgazrda
asulisa da vaJis Sexvedra imgvarad, im saxiT, rodesac winaswar
cnobilia momaval ubedurebaTa gardauvaloba da beds ver Secvlian, rac
Zalian samwuxaroa. arsebobs saukunenaxevaris winaT
anselm
foierbaxis
mier zeTis saRebavebiT daxatuli didi tilo. masze asaxulia Rrubliani
dRe, boboqari zRva. zRvis napirze Camomjdari, gasamgzavreblad
saCqarod ganmzadebuli
medea
mcirewlovani SvilebiTa da
medeas
Tu misi Svilebis dardiani, naRveliani, Savkabiani da SavTavsafriani
gadia//aRmzrdeli qali. erTob sevdis momgvreli suraTia.
biWvinTaSi
kolxebis zRvis mimdebare biWvis//fiWvis tyeSi oTxi aTeuli welis winaT
daidga
medeas
didi, qvis Zegli. Sewuxebuli, mdabiosaviT gulmoReRili kabiT mosili
medea
SiSiT gascqeris zRvas da Sors gamgzavrebas saCqarod lamobs. mis
gverdiT, miwaze, misi ori ToTo vaJiSvili bavSvurad laRobs. moqandakem
airCia Tema:
medeas,
rogorc Svilebis sikvdiliT, qmaris RalatiT gaubedurebuli,
korinTos
mama-papeuli samefodan gandevnili qalis gamosaxva gaqcevis momentSi.
ori balRis gamosaxva
korinToeli
mosaxleobis mier mokluli
medeas
ori vaJiSvilis gaxsenebas iwvevs am qandakebis mxilvelebSi. is
qandakeba
biWvinTaSi
dadges gamyinvarebis xanamde, ese igi, Zalian didi xanis winaTac
arsebuli biWvis tyis Sesayarze zRvasTan. iqve xalxis dasasvenebeli
mravalsarTuliani saxlebia. damsvenebelTa umravlesoba iq oriod kviriT
axerxebda xolme Casvlas ssrk-is daSlamde; amJamad, uaresi siRatakea.
Zegli gzazea da Zalauneburad gamvlelebi mas gverds ver auvlian dReSi
ramdenjerme. naTesavis iqve, maxloblad mdebare saxlSi yovelwliurad
TveobiT visvenebdi xolme kuTvnili da damatebiTi (uxelfaso)
SvebulebiT, Tan mimqonda samsaxuris saqme-saqarTvelos wiaRiseulis
gadamuSavebisaTvis gankuTvnili inglisur-, frangul enovani teqstebi da
bunebis wiaRSi vamuSavebdi teqstebs.. Zegli iwvevs adamianebis mier
pirobis gatexvis, Ralatis Cvevis, moulodneli usamarTlo ubedurebis
albaTobis SesaZleblobiT gamowveul damTrgunvel gancdebs.
mizanSeuwonelia
medeas
bavSvebis sikvdilze mxatvrebis, moqandakeebis, dramaturgebis mier
yuradRebis gamaxvileba.
kolxeTis
warsulis aRwerebSi mteri ucxoelebis mier
kolxebis
erT-erTi gamoCenili mmarTvelis-
medeas
dasaknineblad gamogonebuli nawyvetebi, CanarTebi ar unda qveyndebodes
da aisaxebodes.
medeas
ambavSi yuradRebis gasamaxvileblad mTavari unda iyos
medeas
samefos mdebareobis- farTo fenebisaTvis gasagebad Sedgenili
teqstebiTa da naxatebiT sworad warmoCena.
medea
medeTis
didi tbis irgvliv mimdebare vrcel samefos ganagebda, romelic
mamisagan—didi
kolxeTis
didi mefisagan-
aietisagan
ergo. sasurvelad mimaCnia naxatebze, qandakebebze aisaxos diadi
aiet
mefis mier
medeas
mefe-qalad xeldasxma. SemdgomSi
medea
mefe-qalis mier Tavisi vaJis-saxelad
medes
Tana-mefed, Tanamosaydred xeldasxma da saxelmwifos mmarTvelobis
praqtikulad swavleba. gasakviria, rom aseTi qandakeba arc ki
Seqmnila, ara da, aucileblad Sesaqmneli da saukeTeso adgilze
dasadgamia.
medeam
eri SeaCvia Svilis mmarTvelobas, raTa SemdgomSi
medeas
ar yofnisas mmarTvelobis sadaveebi myarad pyroboda sruluflebiani
mefis saxiT da qveyana ucvlelad, Zveleburi swori geziT
ganviTarebuliyo. sasurvelia, kargi iqneba
kolxurad
erTmaneTTan saqmianad, samkurnalo Temaze mosaubre
medeasa
da mamis dis-saxelad
circes
gamosaxva romelime samkurnalo mcenariT xelSi; mamidam unda auxsnas
mcenaris Tvisebebi. arsebobs adamianis sakvebad mizanSewonili
kenkrovani mcenare
circeli.
circes
saxelSi moviazreb
kolxur
sityvas ,,
cira”;
niSnavs qals, asuls, qaliSvils, qalbatons. unda vicodeT, rom
ciras//circes
saxelobis srutes saxeli TiTqmis dRemde SeunarCunda, miuxedavad imisa,
rom TiTqmis oTxi aTaswleulis winaT mefobda srutis aRmosavleTiT
mimdebare kunZulze, romelsac amJamad ,,
yirimi”
ewodeba. im kunZulze mdebare -
kolxuri
saxelwodebis mqone qalaqebi mecxramete saukuneSic arsebobdnen:
dia,
quTaia,
kunZulis samxreTSi mdebare koncxs ,,
aiia”
ewodeboda. pirvel saukuneSi msoflios geografiis avtori
straboni,
dediT
kolxi(“straboni”
SorsmWvretels, aseve, elams, brucians niSnavs
ellinTa
enaze da, SesaZloa, zedwodebaa, romelic saxelad daumkvidrda) werda,
rom zemoT xsenebul vrcel naxevarkunZulze ,,
georgebad”
xmobili mosaxleoba cxovrobda imJamadac. naxevarkunZulis CrdiloeTiT
kolxebi//georgebi//georgielebi//qarTvelebi
xSirad aRadgendnen xolme ZvelTaganve maTi winaprebis mier nageb
TavdacviT kedels. kedels axlda oTaxebi meomrebis, mcvelebis
sacxovreblad. isini mudam mzad iyvnen ucxoelebis Semosaxlebisagan
iqaurobis dasacavad.
sinamdvileze dafuZnebuli iqauri erovnuli
tradiciuli gadmocema ucxoelebis mimarT im naxevarkunZulze arsebul
wess aRwers:
kolxeTis-iqauri
mefis- unebarTvod rogorRac Semoparul pirebs asamaTlebdnen da
Cveulebriv, xocavdnen da zRvaSi isrodnen, saflavsac ar aRirsebdnen.
es Cveuleba aRwerilia sami saukunis winandel ucxour-haidnis mier
Seqmnil operebSi, romelTagan, erTs ewodeba ,,
ifigenia(qalis
saxelia)
aulidaSi,
meores-,,
ifigenia
TauridaSi//tauridaSi”.
‘Taur’ ellinuri sityvaa, qarTulad niSnavs
‘kuro’-s//sanaSene xars. am operebis Sinaarss aswavlian
xolme saqarTvelos musikalur skolebSi, magram ar xsnian, rom ambavi
xdeba sami aTasi wlis winaT
kolxeTSi//saqarTveloSi
mdebare naxevarkunZulze, romelsac amJamad
yirimi
ewodeba da
rusebis
saxelmwifoSia; amJamad is im nawilSia CarTuli, romelsac
ruseTis
,,ganapira mxare” anu ,,
okraina”
ewodeba. misi saxelwodebis- ,,
okrainis”-
,,
ukrainad”gadakeTeba
sakiTxis arss ar cvlis.
yirimi-ZirZveli
kolxuri
mxare- ssrk-Si
nikita
xruSCovis
zeobisas am erTi kacis survilis monurad aRsrulebis Sedegad miekuTvna
okrainis
anu
ukrainis
manamde isedac usamarTlod daarsebul respublikas.
ciracas
xsenebuli naxevarkunZulis miwa-wyalze sxvadasxva dros mopovebulia
ZvelTaZveli samarxebi,
kolxeTis
mefeTa da didebulTa oqros nivTebi, maT Soris, oqroskuboebi da
kolxebis
diadi cxovrebis mowme sxva uZvirfasesi, warwerebiani nivTebi.
nivTebis mopovebisa da ambebis mxilvelebi werdnen, rom
ruseTis
arqeologebi iq RamiT muSaobdnen, raTa yuradReba ar miepyroT, RamiTve
gzavnidnen
peterburgsa
da
moskovSi
Zvirfas nivTebs etlebiT. iqauri mxilvelebis sayvedurebi ucxoelebma
wignebSi gamoaqveynes. amJamad moqmedebs
gaero-s
dadgenileba ama Tu im eris mier Seqmnili-
usamarTlod
sxva saxelmwifoSi gaziduli kulturis Zeglebis, nivTebis dabrunebis
sakiTxze. am wesis safuZvelze mravali nivTi daibrunes maTi Semqmneli
eris saxelmwifo muzeumebma. sami saukunis winaT
ingliselebma
gazides da
londonSi
britaneTis
muzeumSi daaunjes
bergamoSi//pergamoSi
mdebare Zveli nagebobis kedlebze mikruli TeTri marmarilosagan Tlili
didi brtyeli qandakebebi(bergi
margalurad
miwaTmoqmedebas, Toxnas niSnavs). naxevari saukune grZeldeba dava.
wels gadawyda maTi Zvel adgilze dabruneba im saxelmwifos teritoriaze,
saidanac gazides. molaparakeba wlebis manZilze mimdinareobda ori
saxelmwifos mTavrobisa da
gaero-s
monawileobiT. erT-erT xsenebul marmarilos did nakeTobaze
Cveni-
kolxi//aiiaeli//qarTveli
medea,
misi qmari
iasoni
da maTi ori Svili arian asaxulni.
medea
Sewuxebuli, aRSfoTebulia, orive xeleb apyrobili zecaSi sagulvebel
samarTalis damamkvidrebel RmerTs SesCivis da sadRac Sors miiCqaris,
ori ToTo vaJi kabaze ebRauWeba da misdevs, samives fexdafex mihyveba
Sewuxebuli, danaRvlianebuli
iasoni,
romelic gzadagza sayvedurs gamosTqvams, Tumca msmeneli iqve ara
hyavs. asaxulia momenti, rodesac
iasonma
medeas
auwya gadawyvetileba
medeas
mitovebisa da
korinTos
mefis asulze daqorwinebis(meored) Sesaxeb. iqvea gamoqandakebuli ori
gvelveSapiT Sebmuli etliT
medeas
gafrena
korinTodan
aTenisaken.
es mravalfiguriani didi qandakeba misi Semqmneli xelovanis ostatobaze
aSkarad metyvelebs. weren, rom is saflavis kubozea gamoqandakebuli,
rac miuTiTebs, rom gardacvlilis winaprebi iyvnen
medea
da misi axloblebi. es igivea, axla rom vinmem Tavis saflavze
kolxi
medeas Zegli daidgas.
SesaniSnavia, mosawonia axlaxans baTumSi dadgmuli
medeas
Zegli. is sasiamovno gancdas iwvevs, radgan Sesazari, ubedurebasTan
dakavSirebuli niSnebi ar axlavs. ZeglSi gamosaxuli- SemdgomSi
kolxeTis
nawilis-
medeTis
mefe-qali
medea
sandomiani saxis axalgazrda qalia; grZeli samosi amSvenebs. dinjad
dgas da cali xeliT maRla auzidavs oqros verZis tyavi. qandakeba
lamazia, Zlier maRal kvarcxlbekze dgas qalaq
baTumis
SuagulSi mdebare xalxmraval adgilze da iqaurobas amSvenebs. unda
vicodeT, rom oqros verZi sinamdvileSi verZis tyavi ki ar aris,
aramed, verZis Tanavarskvlavedis aRmniSnveli simboloa. mzis Sesvla
verZis TanavarskvlavedSi, rodesac mze tropikul wertilSia(uen san iz
in tropikal aries-ganmartebulia inglisurenovan teqstSi), xdeba
gazafxulze-dRisa da Ramis grZliobis tolobis//dRe-Ram tolobis
momentSi. im moments gazafxulis bunioba ewodeba. im wuTidan iwyeba
dRis xangrZlivobis mateba da iwyebdnen axali welis aTvlas Cvenianebi.
muslimebic,
Cinelebic
da mravali sxva kulturis mimdevari mosaxleobac amJamadac gazafxulze
iwyebs axal wels oficialurad. Cveni erisaTvisac axali weli winaT
gazafxulze iyo. magaliTad, diadi mefis-
nabukodor
meoris
zeobisas(gardaicvala Zv.w. 562 wels) axali weli anu pirveli Tvis
pirveli ricxvi-izeimes im dRes, romelsac amJamad oTxi aprili
Seesatyviseba. ornaxevarze meti aTasi welis winaT, gazafxulze axali
welis dadgomas aTi dRe zeimobdnen Cvenianebi. im aTi dRis manZilze
taZrebSi ikvleboda didZali msxvilfexa da wvrilfexa pirutyvi, iqve
samzareuloSi keTdeboda xorciani sadili; erT-erTi sataZro saWmeli iyo
,,kuptari”-xorciani Rvezeli. misi es saxeli da sadResaswaulod
momzadebis wesi SeinarCunes
suanma
//
Sona
qarTvelebma. sityva ,,kuptari” saritualo xorcis Rvezelis
aRmniSnvelad CarTulia
emegruli(lursmanis
msgavsi) damwerlobiT- sami aTaswleulis winaT Sedgenil ganmartebiT
sityvaTa konebSi//leqsikonebSi. isini muzeumebSi arian daunjebulni
baRdadSi,
londonSi,
parizSi,
CikagoSi,
kaliforniaSi
da sxva qalaqebSi. ramdenime welis winaT qarTvelma mxatvarma daxata
medea
grZeli kabiT, samkurnalo wamalis damzadebisas da wamalTmcodne
sokrat
saluqvaZis
TxovniT, waawera
laTinurad:
,,
kura mediana
anu ,,
medeaseuli
mkurnaloba”. es didi naxati wlebis manZilze amSvenebs
TbilisSi
Tavisuflebis
moedanze mdebare erTi afTiaqis gareTa kedels. qalaq
londonSi
mdebare
britaneTis muzeumSi
aris mecamete saukunis xelnaweri wigni msoflios istoriaze. masSia
sami feradi suraTi
iasonis
yofnas rom asaxavs mefe
peliasis
sasaxleSi.
peliasi is mefea,
vinc miitaca
pelazgi anu
qarTueli iasonis
mamiseuli samefo Tanamdeboba, sasaxle, saxelmwifo da
iasons
maT dabrunebas Sepirda, Tu
aiia
saxelmwifoSi gaemgzavreboda da oqros verZis tyavs Camoitanda.
naxatze,
peliasis
samefo darbazSi myofT, mecamete saukuneSi
inglisSi
mcxovrebi didkacebis samosi amSvenebT. suraTze asaxulia, rom
peliasi
sTavazobs
iasons
kolxeTSi
gamgzavrebas oqros verZis tyavis Camosatanad. ar momwons
gustav
moros
feradi naxati, daunjebuli
parizSi-orseis
muzeumSi: tyeSi dganan TiTqmis SiSveli
medea
da
iasoni
da mayureblebis miRma uazrod imzirebian. ase SiSvelebs zRaprul pirvel
adamianebs-
adamsa
da
evas
xataven. qalaq
romSi
erT-erT muzeumSia daunjebuli TeTri marmarilosagan damzadebuli didi
zomis
medeas
qandakeba; is mSvidad dgas grZeli kabiT Semosili. mxatvaris ostatobiT
STambeWdavia
herbert
draperis
mier 1904 wels zeTis saRebavebiT tiloze aRbeWdili scena, romelsac
,,oqros sawmisi//tyavi” uwoda. mxatvarma Temad airCia momenti,
rodesac aboboqrebul zRvaSi gemze arian
medea
gverdiT, gembanze dafenili didi verZis Taviani tyaviT,
iasoni,
mezRvaurebi; gems uaxlovdeba nislSi gaxveuli meore-
aietis
gemi. male
aietis
gagzavnili ialqaniani gemi
iasonis
gems daeweva da didi ubedureba moxdeba. mxatvaris yuradReba
mipyrobilia mxolod
medeasadmi.
medea
aris iq mTavari piri, brZanebebs is gascems. manve brZana ymawvili
Zmis TokiT Sekrva da zRvaSi gadagdeba. xel-fexSekruli Zma sicocxles
evedreba
medeas,
magram dai ar usmens, is da mezRvaurebi misCerebian mxolod
moaxlovebul gems da es aSfoTebT. ganTiadia da medea uceb gaaRviZes,
saTanadod Cacmac ki ver moaswro; Ramis perangiT mosili, naxevrad
moSiSvlebuli mkerdiT gemis kideze mdgomi
medeas
asaxviT gamoxata xelovanma moulodneloba. naxati
u.
russale
flintis
mier Seqmnil naxats ewodeba ,,
medea,
iasoni,
orofaSi//orfevsi
da urCxuli”. SegaxsenebT, rom sityva ,,orofa”
kolxuria
da siyvaruls, trfobas niSnavs; ,,orofaS”-i niSnavs Seyvarebul
adamians, vinmeze Seyvarebuls.
ellinurad
es sityva gadaRebulia, SeTvisebulia ,,S”-s nacvlad ,,s”-s
CarTviT. asaxulia tye. beber muxaze hkidia didi verZis matyliani da
rqebiani tyavi.
iasoni
mas xels axebs xis qveda totTan. marcxena TeZosTan swori satevari
hkidia. mis marjvniv dgas kaci-
orofaSi//orfeosi
Cangis msgavsi sakraviT xelSi da gulmxurvaled mReris da ukravs.
uzarmazari gveli anakonda muxis ZirTanaa daxveuli gorgalad,
mojadoebulia
medeas
mier. gveli
medeas
irgvliv axvevia.
medeas
xelT upyria gvelis kiseri da jadosnur sityvebs warmosTqvams.
hainrix
aldegreverma
1502 wels daxata da amotvifra graviura. masze asaxa
apolon
rodoselis
,,
argonavtikaSi”
moxseniebuli ambavi,
medeas
mier
iasonisaTvis
kacis mcire qandakebis Cuqeba. mxatvari
germaniaSi
daibada da gardaicvala. es nimuSi iqvea
paderbornis
muzeumSi daunjebuli. aSS-Si mdebare
metropolitan
muzeumSi gamofenilia
medeas
TeTri marmarilos qandakeba; welTan xanjali aqvs xelSi da mkvleloba
aqvs Cafiqrebuli. kidev mravali naxati da qandakebaa muzeumebSi
daunjebuli
medeasa
da
iasonis
ambavs rom asaxavs. 16-e saukuneSi es Tema imdenad sayuradrebod iyo
miCneuli, rom didi zomis naxatebs ukveTavdnen, maTi saSualebiT
nimuSebs amzadebdnen da kedelze gasakrav xaliCebs, gobelenebs
qsovdnen. maTgan erT-erTi amJamadac arsebobs da gamofenilia
londonis
erovnul//saxelmwifo//neSenal muzeumSi. ,,
medea”
da ,,
iasoni”
ewodeboda or did ucxour gems, romelic meoce saukunis ocdaaTian da
momdevno wlebSi seravda zRvebsa da okeaneebs. aTiode welis winaT
,,
medea”
da ,,
iasoni”
uwodes
aSS-Si
Seqmnil, okeaneSi, zRvaSi wyalis siRrmis mzom or xelsawyos. TiToeuli
maTganis sigrZe, sigane, simaRle, daaxlovebiT, TiTo metria; yvelaze
Tanamedrove xelsawyoebia dargSi da uaxlesi miRwevebis gaTvaliswinebiT
aris damzadebuli. es ori nivTi erTmaneTis gareSe ver muSaobs, ver
Zlebs; amitom uwodes inJinrebma erTs--
medea,
meores-
iasoni.
isini okeaneSi ukve gamoscades da moiwones. axlaxans wavikiTxe da
Sevityve, rom uaxlesi teqnikis gaumjobesebaze mzrunveli fizikosebis,
qimikosebis, biologebis sagangebo, umaRlesi jgufi Seqmnes
aSS-Si
1959 wels, ssrk-is kosmosur dargSi dawinaurebis sapasuxod. aarCies
saukeTesoni saukeTesoTa Soris da daavales
aSS-is
Tavdacvisa da samxedro saqmis sferos ganviTarebis kuTxiT yovelwliuri
vrceli samecniero angariSebis wardgena. es mrCevelTa sabWo 49
adamianisagan Sedgeboda, romelTa asaki 30-45 weli iy;o; Tavi
gamoiCines miRwevebiT da SemdgomSi ramdenime maTgani
nobelis
premiiT dajildovda.isini muSaobdnen kompiuterebis,
internetis,nano-teqnologiebis(xoWos, kalias rom sajaSuSo magnitofons
amagreben ferdze, is dargia nano-teqnologia) Seqmnisa da
gaumjobesebis mimarTulebiT. maT Sesaxeb statiebs axlaxans gavecani,
manamde maTze araferi msmenoda. gamaoca iman, rom im jgufs Cveniani
kacis, Cveni mefe-qalis-
medeas
meuRlis pativsacemad-,,
iasoni”ewoda.
jgufis yoveli wevric iwodeba ,,iasonad”-es maTi Tanamdebobis
aRmniSnveli saxelwodebaa.
iasoni
cnobismoyvare iyo, didi dasaxuli miznisaken iswrafvoda mTeli
mondomebiT, mTeli energiis CaqsoviT, dagegma saqme, Tadarigi daiWira,
argonavosnebad saukeTeso 49 gmiri SearCia TviTon, gemis agebazec,
sakvebiT uzrunvelyofazec, monawileTa gasamrjelozec TviTon izruna.
dasaxul mizans miaRwia da Cafiqrebuli ocneba mTlianad aisrula. am
mxriv is kaci CvenTvis misabaZia da misi saxeli Cvens jgufs amitom
ewodao- ganucxada iqaur Jurnalists jguf ,,
iasonebi”-s
xelmZRvanelma. es
aSS-eli
iasonebi agrZeleben saqmianobas, ematebaT axalgazrda TanamSromlebi.
medeasa
da
iasonis
Tavgadasavals
aSS-Si
miuZRvnes mravali wigni, saTeatro warmodgena, gadaiRes ramdenime
kinofilmi. am Temaze sxva dros mogaxsenebT.
medeas
mier Svilebis daxocva sinamdvilis gayalbebaa, gamiznulia am diadi
mefeqalisa da mkurnalis moRvaweobis misafuCeCeblad. imJamindeli diadi
kolxeTis// aiias//
saqarTuelos saxelmwifos
dasamcireblad.
naTela
fofxaZe